Tăng cường năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu

Là một trong số những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước các tác động của biến đổi khí hậu trên toàn cầu, Việt Nam đang phải hứng chịu nhiều ảnh hưởng nặng nề do con người gây ra, bao gồm các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, bão lũ; tình trạng nước biển dâng, xâm nhập mặn, cũng như sự bất thường của lượng mưa và các hình thái thời tiết khác. 

Mặc dù Việt Nam đã có những tiến bộ vượt bậc trong việc phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo trong hai thập niên vừa qua, song thành tựu đó đang bị đe dọa trong những năm gần đây do biến đổi khí hậu và có nguy cơ bị đảo ngược nếu kịch bản xấu nhất xảy ra. 

Theo tính toán, nếu biến đổi khí hậu không được giảm thiểu một cách hiệu quả, thì đến cuối thế kỷ 21 này, Việt Nam sẽ mất đi ít nhất 12.2% diện tích đất, hiện đang là nơi cư trú của 23% dân số, và thậm chí là mất đi một con số lớn hơn diện tích đất màu mỡ bao gồm một nửa khu vực châu thổ trũng thấp, cũng chính là một trong những vựa lúa quan trọng nhất của thế giới do lũ lụt và xâm thực mặn.

Với AFAP, biến đối khí hậu cũng đồng nghĩa với sự gia tăng mức độ tổn thương và rủi ro trước thiên tai, tác động tiêu cực đến an ninh lương thực, gây bất bình đẳng xã hộivà đói nghèo. Không những thế, ảnh hưởng của biến đối khí hậu lên người nghèo còn đặc biệt nghiêm trọng, rất nhiều tác động trong số đó đã và đang trút xuống nhóm người dễ bị tổn thương nhất ở các nước đang phát triển, dù rằng  những nỗ lực quốc tế để giảm thiểu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã bắt đầu được định hình. 

Người nghèo và những người thiệt thòi trong xã hội thường phụ thuộc rất lớn hoặc gần như hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp vốn rất dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết để duy trì cuộc sống.  Những người này không có hoặc có rất ít các khoản tiết kiệm để có thể chống chọi lại những cú sốc kinh tế, cũng như không thể chủ động đưa ra quyết định, và thiếu tiếp cận đến những dịch vụ xã hội thiết yếu, cơ sở hạ tầng và thông tin cần thiết để giúp họ thích ứng với sự biến đổi khí hậu, dù bằng cách phòng tránh hay tăng cường khả năng thích ứng với những tác động mà nó mang lại.

Chính vì lí do đó, và cũng là một phần của nỗ lực cùng “Hành động vì Đói nghèo” ở Việt Nam, AFAP đã tập trung ưu tiên vào việc thiết lập khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của người nghèo và những cộng đồng thiệt thòi trong xã hội.

AFAP Việt Nam hiện đang triển khai các sáng kiến để thích ứng với biến đổi khí hậu ở một số  địa phương dễ chịu ảnh hưởng nhất, bao gồm Hòa Bình, Điện Biên, Hà Tĩnh, Sóc Trăng, bằng cách hợp tác với nhiều tổ chức khác nhau từ chính quyền trung ương, địa phương và cơ sở, các tổ chức xã hội dân sự và tổ chức quần chúng, các tổ chức phi chính phủ, các trường đại học và viện nghiên cứu, cũng như khối doanh nghiệp tư nhân. 

Những sáng kiến trên đã được khơi dậy bằng hai dự án trong khuôn khổ Chương trình hợp tác giữa Cơ quan Phát triển Quốc tế Ôxtrâylia (AusAID) và các tổ chức phi chính phủ (ANCP) tài trợ, đó là “Nâng cao năng lực cho các nhóm dân tộc thiểu số tiếp cận thông tin và bảo đảm an ninh lương thực tại các tỉnh Hòa Bình, Điện Biên, Hà Tĩnh (2011-2017)”, và “Thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng tại khu vực ven biển của Việt Nam tại huyện Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng (2009-2017)”.

Câu chuyn đin hình

Trong dự án tiêu biểu về biến đổi khí hậu mang tên  “Thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng tại khu vực ven biển của Việt Nam tại huyện Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng (2009-2017)” , nhằm thiết lập khả năng thích ứng của người dân, cách tiếp cận của AFAP Việt Nam là xác định những năng lực thích ứng then chốt cũng như tính dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu của địa phương để từ đó giúp tăng cường năng lực cũng như cải thiện những hạn chế. 

Tại huyện Ngã Năm, một trong những địa phương nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất do biến đổi khí hậu ở đồng bằng sông Cửu Long, AFAP Việt Nam đã nhận thấy nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu là rất tốt, sự vào cuộc mạnh mẽ của mạng lưới xã hội cũng như khả năng tiềm ẩn cho sự tham gia của công đồng vào quá trình phát triển nông thôn một cách hợp tác và bền vững. 

AFAP Việt Nam từ đó tìm kiếm các giải pháp tận dụng các nguồn lực xã hội ở huyện Ngã Năm để giải quyết vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm:

  • Coi ý kiến của người dân và các bên liên quan tại địa phương như một yếu tố then chốt trong quá trình thực hiện dự án;
  • Hỗ trợ các cơ quan chính quyền lập và thực hiện chính sách tại địa phương trong việc tổng hợp và tăng cường hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu trên lý thuyết và trong thực tiễn, bao gồm lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và các chương trình mục tiêu quốc gia;
  • Tuyên truyền nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cũng như những biện pháp và bài học kinh nghiệm trong cộng đồng thông qua mô hình đào tạo tiểu giáo viên; 
  • Thúc đẩy việc thành lập và mở rộng các nhóm hợp tác để phát triển và triển khai kế hoạch thích ứng dựa vào cộng đồng;
  • Hỗ trợ việc triển khai các kế hoạch thích ứng dựa vào cộng đồng thông qua việc cùng quản lý nguồn vốn quay vòng và thúc đẩy liên kết với các dịch vụ khuyến nông.

Phương thức hợp tác này đã thành công trong việc thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm, và tăng cường sự tham gia vào quá trình thích ứng với biến đổi khí hậu trong địa bàn huyện Ngã Năm nói riêng và các vùng dễ chịu ảnh hưởng nói chung. Quan trọng hơn cả, phương thức này cũng đồng thời đảm bảo tính bền vững và có thể nhân rộng trong dài hạn của các hoạt động do AFAP Việt Nam hỗ trợ liên quan đến biến đổi khí hậu.

Một hộ dân áp dụng mô hình biogas tại huyện Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng
Action on Poverty

Action on Poverty